Friday, December 02, 2022, 3:07pm

An bokabularyo kan pagtasada sa arte

Published on Sunday, July 26, 2020, 2:16am

(Inot na Parte)

Kan ako nagtutukdo pa nin Art Appreciation, saro sa mga napag-uulayan mi sa klase an kapas asin kabatiran ta sa pagtasada nin Arte. Mahihiling mo ini sa disposisyon kan mga tawo sa mga art gallery o mga museo. Maski pa ngani igwa na nin patanid na bawal kaputan an mga nakasabit na painting o mga iskultura, garo dai ta mapugulan na magsalat. Kun dai ngani siguro makasupog, baka namitan ta pa an kambas o marmol. Napurbaran ko na ini sa mga estudyante ko dati. Sa mga inot na taon kan pagtukdo ko, na-organisa kami kan mga klase ko nin mga art exhibit. Maski anong pagirumdom, pormal na tukdo, o paskil na may patanid, padagos man giraray an mga mahihigos na kamot o muro sa pagsalat. 

Nagpapahiling daw ini nin kaluyahan o kakulangan ta na mga Bikolano asin Pilipino sa pag-aram asin pagsabuhay kan estetika? Nagpapahiling daw ini kan kawaran ta nin galang o pakiaram sa kultura? 

Dai maiiwasan na abuton an arog kaining konklusyon lalo na kun naghahali kita sa konteksto kan akademikong pag-urulay. Kun hihilingon ta ini sa lente kan mga teoryang kultural—kadaklan na beses nakaangkla sa kolonyal na pagbasa asin pagrigmat—masasabi ta man nanggad na dugay na kita, 

Alagad makipot na dalan na ini. Dai kaini tinatawan an kultural na konteksto na naporma kan satuyang disposisyon sa mga bagay na nasa palibot ta. 

An kamot bilang mata

Kun dadangugon ta an paagi kan satuyang pagtaram manungod sa kabansayan kan mga bagay-bagay, maririsa ta na holistiko an satuyang panghimati. May nadangog ako dati na sarong pintor na nagkomentaryo kan “alsom kan kulay” tanganing itukdo sa kaibahan niya an tamang timpla kan pintura na dai lasaw alagad dai man mapulot. “Nanganaan nin hamis” daa pag mapulot na timpla kan pinta. 

Kan ako aki pa, pirang beses ko nang nadangog an ama ko na nagsabing “manggi-ipis an kape.” Haloy kong dai masabutan kun ano an mawot nyang sabihon. Bakong parong an tinutumbok nya. Minsan ngani kadto, nagdududa ako kun pirang beses na syang nagkakan ipis ta aram nya an namit kaini. Sa mga pagkakataon na nanamitan ko an kape na “manggi-ipis,” dai ko minsan nanudan kun ano si lasa na nagpagirumdom sa ama ko kan lasa kan insektong ini. Abstrakto an konseptong ini, arog kan umami kan mga Hapon. 

Daing rarom o balor an pagbansay kun saro o duwa saná sa satuyang mga panghimati an gamit. Suhay sa kolonyal na estetika na tukal an pagmati sa diskurso kan Arte, liputok an satuyang pagtasada sa kagayunan. Daing tadom an estitika kun dai ini sarabay na tignanamitan, tigkakaputan, dinadangog, dinudurog. Personal an naturalesa kan pagtasada. May harang an nota, may rara an literatura, may ugay an iskultura, may romansa an kulinarya. 

Sa lado kan visual arts, kaiba kan mata an kamot sa pagtasada. Dai ini nagpapahiling nin kawaran nin galang sa gibo kan sarong artist. Saro ining halangkaw na pag-estimar sa pagal, husay, asin adal kan artist. Sa paagi kan paggamit ta kan gabos na parte kan panghimati, sinasabi ta sa artist na dai nararayo an piyesa sa realidad—may dapit, may data. 

(Ipapadagos)

.

Dennis Gonzaga
Parasurat, parakurit, asin dating akademiko si Dennis B. Gonzaga. Dati syang nagtutukdo nin Humanidades sa Ateneo de Naga University. Ngunyan, sya an kagsadiri asin curator kan The 416 Art Space, sarong art gallery sa Naga City. Nagtapos sya nin Political Science sa Ateneo de Naga University. Igwa syang Masterado sa Asian Studies sa UP Diliman.

0 Comments

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita.

Kag-ambag na mga Parasurat

Kenneth Isaiah Ibasco Abante

Khryss Arañas

Mae Diane Azores

Nephtaly Botor

Niles Jordan Breis

Luis Cabalquinto

Jethro Calacday

Greg S. Castilla

France Clavecillas

Christian Dy

Maria Leny Felix

Dennis B. Gonzaga

Jaya Jacobo

Jingjin 淨近

Victor John Loquias

Vic Nierva

Pen Prestado

Joseph Reburiano

Adrian V. Remodo

Aika Robredo

Ronald ‘Bong’ Rodriguez

Jenn Romano

Javier Leonardo Vitug Rugeria

Jay Salvosa

Sari Saysay

Jonas Cabiles Soltes

Kerwin Orville Tate

P. Francis Tordilla

Melba T. Vera Cruz

Ernie Verdadero

Magbikol Kita is published by

We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us.

Resibihon an mga artikulo sa email

Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.

An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita!

Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba.

An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.

I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.

10 + 5 =

Magbikol Kita © 2021 Reserbado an gabos na karapatan