Friday, December 02, 2022, 1:37pm

“Ngunyan” an saiyang pangaran

Published on Saturday, July 18, 2020, 11:20pm

Taon 1968, primero akong nakaabot sa Naga haling Virac, Catanduanes. Kaibahan ko an salutatorian mi sa Grade 6, ta makua kami nin eksaminasyon para sa sarong iskolarship. Maating syudad ang inot kong impresyon sa Naga kan mahiling ko an malumot asin malamok na salog na inaagihan palan kan Fluvial Procession pag pyesta kan Birhen kan Penafrancia. Nagbago an impresyon na iyan pagkatapos nin onseng taon.

Taong 1979, nagbalik ako sa Naga hali sa Davao. Ako an Department of Health (DOH) Program Coordinator kan Urban Nutrition asin Nutritionist-Dietitian-in-charge kan Nutrition Rehabilitation Ward kan Davao Regional Hospital na ngunyan Southern Philippines Medical Center na. Garo nag-iba na an komunidad na nahiling ko. Digdi palan an magiging residensya ko puon sa pag-agom sagkod sa pagretiro ko pagkatapos nin 36 na taon sa serbisyo sa gobyerno.

Bilang sarong nutritionist-dietitian, asin bilang myembro kan Regional Nutrition Technical Working Group asin Regional Nutrition Evaluation Team, sobra an pagmakulog ko sa salud asin nutrisyon kan mga kaakian asin mga ina, urog nang an Bikol an saro sa mga rehiyon sa Pilipinas na pinakadakol an kulang sa tamang timbang asin sa tamang langkaw kan mga aki—nagkaklase na man an mga ini o dai pa. An marhay na bareta, sa laog nin lampas sampulong taon, an lokal na gobyerno kan syudad kan Naga an nagin modelo sa marhay na implementasyon nin Nutrition Program sa bilog na Rehiyon Bikol.

Masasabi kong sa kagabsan, mabaskog na komunidad an Naga sa lado nin nutrisyon. Alagad an malnutrisyon inaapod ta na multifactorial o dakol an dahilan. Pag napabayaan, o kaya nagkulang kita sa saro sanáng aspekto,maaapektuhan nanggad an salud asin an pagkakan kan mga kaakian. An kulang sa langkaw kan mga aki, o stunting, an porma nin malnutrisyon na pinakadakulang problema ngunian sa Pilipinas asin sa Rehiyon Bikol.

Dakula an epekto sa productivity kan sarong aki na stunted pag dakula nya o pag-abot nya sa adulthood.

Sagkod ngunyan, maski nagretiro na ako, padagos kami sa implementasyon kan Early Childhood Care and Development – First 1000 Days Program kan gobyerno tanganing malikayan asin mainaan an kaso nin stunting. An prayoridad kan programang ini iyo an mga bados asin mga aki na dai pa nag-duduwang taon o mantang na nasa tulak pa kan ina—9 na bulan o 270 aldaw sagkod 2 taon o 730-1000 aldaw.

Sa pagselebrar kan 2020 Nutrition Month, an tema iyo an “Sana Tall, Sana All, Iwas All Din, Covid-19.”

Sa paaging ini matatawan nin pokus an mga aktibidad na pang-nutrisyon kan mga nasyunal na ahensya, lokal na gobyerno, pribadong ahensya, asin mga komunidad. Sa pagresolbar kan problema asin an pag-ataman kan mga aki, kaipuhan an pakisumaro bako saná kan mismong mga pamilya kundi pati an tabang kan Simbahan asin kan bilog na komunidad. Sabi ngani sa Ingles, “It takes a tribe to raise a child.”

Sa panahon nin pandemya, nahiling ko sa Saradit na Kristyanong Komunidad (SKK) na programa kan Simbahan an mas dakol an pangangaipo, duman ko man nahiling an dakol na apektado nin malnutrisyon asin stunting. Dakol na grupo nin tawo ang nangangaipo alagad nakikiulay ako na inuton ta an pangangaipo kan mga aki.

Basahon ta an quote na ginibo ni Gabriela Mistral, sarong Nobel prize winner hali sa Chile. Binikol ko an saiyang sinurat:

“Ngunian” an Saiyang Pangaran

“Dakol na kitang naginibong mga karàtan asin mga salâ,
Alagad, an pinakamaraot tang krimen iyo an magpabaya sa mga aki,
magpabaya sa burabod kan buhay.
Dakol sa mga bagay na satong kaipuhan an makakahalat.
Ngunyan an saiyang tùlang pinuporma,
An saiyang dugo ginigibo,
Asin an saiyang mga panggimati pinapapusog.
Dai kita saiya makakasabi na ‘saaga,’
Ngunian an saiyang pangaran.”

Bakong atyan o saaga na, kundi, ngunian na!

.

Melba Vera Cruz
Si Melba A. Tomagan-Vera Cruz tubong Virac, Catanduanes, asin sarong retiradong Regional Nutritionist-Dietitian and Healthy Lifestyle Program Coordinator kan Department of Health – Bicol. Kadakulon na mga katungdan sa nutrisyon asin salud an saiyang kinaptan. Nagin paratukdo sa mga kolehiyo asin mga unibersidad sa Naga, Legazpi, Virac, asin Davao. Sya an kag-organisa asin charter president kan Nutritionist-Dietitians’ Association of the Philippines (NDAP), Camarines Sur Chapter.

0 Comments

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita.

Kag-ambag na mga Parasurat

Kenneth Isaiah Ibasco Abante

Khryss Arañas

Mae Diane Azores

Nephtaly Botor

Niles Jordan Breis

Luis Cabalquinto

Jethro Calacday

Greg S. Castilla

France Clavecillas

Christian Dy

Maria Leny Felix

Dennis B. Gonzaga

Jaya Jacobo

Jingjin 淨近

Victor John Loquias

Vic Nierva

Pen Prestado

Joseph Reburiano

Adrian V. Remodo

Aika Robredo

Ronald ‘Bong’ Rodriguez

Jenn Romano

Javier Leonardo Vitug Rugeria

Jay Salvosa

Sari Saysay

Jonas Cabiles Soltes

Kerwin Orville Tate

P. Francis Tordilla

Melba T. Vera Cruz

Ernie Verdadero

Magbikol Kita is published by

We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us.

Resibihon an mga artikulo sa email

Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.

An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita!

Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba.

An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.

I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.

11 + 11 =

Magbikol Kita © 2021 Reserbado an gabos na karapatan