Sunday, September 26, 2021, 8:08am

Bagong taon na, magmarata na kita

Published on Tuesday, January 12, 2021, 2:39pm

Gulpi kitang manlainlain na inagihan kan nagtalikod na taon: paglakop kan CoViD19 sa Pilipinas, rinibong kahimanwa ta an nagkagaradan,  makukusog na mga bagyo na nagtao nin kadipisilan sa mga tawo,  pag-aresto asin paggadan kan militar sa mga aktibista asin dating aktibista, mga demonstrasyon laban sa gobyerno ni DU30, mga nakakadudang pagpa-utang kan Tsina sa Pilipinas, an dai pagtao nin prangkisa sa ABS-CBN, kakulangan asin pagkawara nin trabaho kan kadaklan, an pagsulong kan virtual classes asin paggamit nin modules imbes na in-person classes dara kan CoViD19, garadanan, asasinasyon, harabunan, grabeng pagtios, asin iba pa. Sasabihon kan ibang mga tawo: Onli in da Pilipins.

May pagláom pa daw an Pilipinas? Ano ta an kadaklan sa mga tawo garo mayo nang pakiaram sa mga nangyayari sa sosyudad? Ano ta may mga prinsipyong tawo nasa preso pero an mga kurap—bako man gabos—nasa gobyerno? Ano ta mayong nangyayari sa mga darakulang sira na imbwelto sa droga?

Ini an iba sa mga kahaputan na dapat pag-isipan kan lambang Pilipino, mayaman o dukha, edukado man o bako, Muslim o Kristiyano, sibilyan, o militar ngunyan na taon asin sa maabot pang mga taon.

Bagong taon na baga. Magmarata na kita. Gulpi pang maarabot na mga problema sa buhay kan mga Pilipino. Dai pwedeng mayo kitang gibuhon sa tahaw kan buhay na mayong kasiguraduhan.

Yaon an nakakatakot na red-tagging. Yaon an pagprofile kan pulis sa mga indibidwal na sinususpetsahan na “leftists”.  Yaon an pag-abuso sa karapatan pantawo. Yaon an garo mayong katapusan na enkwentro kan AFP kontra NPA na kun minsan may mga sibilyan na nagiging biktima. 

Yaon man an padagos na pagkamkam kan Tsina sa mga isla na pagsadiri kan Pilipinas. Yaon an mga kidnapping, prostitusyon, asin human trafficking na konektado sa POGO—an online gambling na an iba dai regulated kan gobyerno.

Yaon an nakatudan nang mga problema kan korapsyon sa gobyerno, unemployment, gutom, kriminalidad, tapos nadagdagan pa kan ibang problema na konektado sa CoViD19.

Kun minsan naiisip ko na may pagkukulang kitang mga namamanwaan kun tano  arog kaini an satuyang sitwasyon. 

Inot, mayo kitang pakiaram sa mga problema sa sosyudad basta dai kita personal na apektado. Kun apektado man, pirmi kitang may rason: “arog talaga kayan an buhay,” “mayo talaga kitang swerte,” “kagustuhan kan Dyos yan,” o “mayo man akong magiginibo.” Talagang mayong mangyayari kun arog kaini an satuyang disposisyon sa buhay.

Panduwa, kulang kita sa inaapod na kritikal na pag-isip (critical thinking). Madali kitang magtubod sa mga fake news o mga trolls. Sinabi lang ni presidente o ni konggresman, tubod na kita. Ibinoboto ta ang mga politikong de kampanilya na an solamenteng kwalipikasyon mambola. Tawan lang kitang t-shirt o sanggatos pesos, binoboto ta na sinda. 

Parte kan inaapod na kritikal na pag-isip, dapat kumpleto an satuyang impormasyon bago kita maghusga kun tama o sala an nadadangog o nababasa ta. Saro pa, dapat i-konsidera ta kun sain hali o siisay an nagtatao kan impormasyon nganing maaraman ta kun may mga nakatagong assumption o mga biases. Halimbawa, kun hali ki Mocha Uson an sarong impormasyon, aram tang biased na sya para ki Presidente Duterte kaya siguradong makaduda an impormasyon nya.

Pantulo, madali kitang magpatawad. Napapatawad ta an mga politikong kurap o parahabon maski aram tang dai sinda nagbabago.  Bako lang yan, binoboto ta pa. Mayo man maraot na magpatawad. Sa totoo lang, sarong birtud an magpatawad. Pero dapat an tawong pinapatawad may determinasyon na baguhon an sadiri.

Kita an problema kun paulit-ulit tang binoboto an mga politikong mayong pagbabago o aram tang an iniisip iyo sana an saindang sadiri. Akuon ta na, inutil an mga ini.

Pan-apat, madali kitang malingaw. Siguro lingaw na kita duman sa 70 deputado na nagboto tanganing dai ma-renew an prangkisa kan ABS-CBN na nagresulta sa 10,000 empleyado na nawaran nin trabaho.  Lingaw na ngani siguro kita na kan panahon ni Ferdinand  Marcos gulpi siyang ipinagadan asin hinabon na pig-eenjoy na ngunyan kan saiyang mga aki.  

Kadaklan sa 70 deputado o siguro si Bongbong Marcos mismo madalagan giraray sa masunod na eleksyon. Kaya an hapot: Ano, nalingaw na kita?

Bagong Taon na baga. Lugod man magmarata na kita.

Greg Castilla
Tubong-Sipocot, Camarines Sur si Greg Castilla, asin igwa nin doktorado sa multikultural na edukasyon hali sa Unibersidad kan Washington sa Seattle. Awtor sya nin pitong libro. Nagsusurat sya dapit sa dawa anong temang importante nanggad sa buhay.

0 Comments

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita.

Kag-ambag na mga Parasurat

Kenneth Isaiah Ibasco Abante

Khryss Arañas

Mae Diane Azores

Nephtaly Botor

Niles Jordan Breis

Luis Cabalquinto

Jethro Calacday

Greg S. Castilla

France Clavecillas

Christian Dy

Maria Leny Felix

Dennis B. Gonzaga

Jaya Jacobo

Jingjin 淨近

Victor John Loquias

Vic Nierva

Pen Prestado

Joseph Reburiano

Adrian V. Remodo

Aika Robredo

Ronald ‘Bong’ Rodriguez

Jenn Romano

Javier Leonardo Vitug Rugeria

Jay Salvosa

Sari Saysay

Jonas Cabiles Soltes

Kerwin Orville Tate

P. Francis Tordilla

Melba T. Vera Cruz

Ernie Verdadero

Magbikol Kita is published by

We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us.

Resibihon an mga artikulo sa email

Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.

An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita!

Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba.

An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.

I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.

14 + 10 =

Magbikol Kita © 2021 Reserbado an gabos na karapatan