Wednesday, March 03, 2021, 10:29am

An sikolohiya kan “resilience”: pagkamasarig asin pagbangon

Published on Tuesday, December 08, 2020, 4:29pm

Pirang semana na sana, matatapos na an 2020. Halangkaw an satuyang paglaom na lugod an 2021 mas mabúot satuya. Ini sa tahaw kan padagos tang pag-atubang sa pandemya asin sa parada kan mga bagyong nag-agi sa Bikol asin iba pang rehiyon. Bako bagang madali. Dakol nawaran nin pagrurugaring. An iba nairido o nawaran nin mahal sa buhay. 

Bakong bago sato an mga kalamidad na arog kaini. Ako, halimbawa, nagimatan ko na na an harong mi digdi sa Naga binabaha talaga. Dai sakuya makangangalas kun maselebrar kami nin Pasko o Bagong Taon na mayong kuryente dahil dakol an naragpang mga poste nin kuryente. Dai ko aram kun marhay o malain na dai na bago satuya mga kalamidad. Sa marhay, sa maraot gayod. Marhay, ta tuod na kita sa mga arog kaini. Maraot, ta mapagal bagang magbagunas nin salog pag naghupa na an baha. Pero mas mapagal isipon na sa laog nin pirang dekada garo nagtitikapo pa giraray an satuyang nasyon sa aspekto nin disaster response. Ini sa balyo kan reyalidad na susog sa World Risk Report, an Pilipinas nagpapangaduwa o pangatulo sa most at-risk countries sa kinaban.

Sa tahaw kan ekspiryensyang ini sa mga kalamidad, naglulutang an diskurso tungkol sa resilience. Ano baya nanggad ini? Sa sakong pagkaaram, an pinakaharaning dakitaramon kaini iyo an pagkamasarig o kapusugan—“pagbangon sa tahaw nin problema.” Sinasabi na an mga Pilipino daa resilient—may karakter nin resilience. Kaya tang magngirit dawa may problema o nakukulgan na. Matinios. Maginibo. Mahigos. Maray-rahay bagang mga kaugalian. Pero kan mga nakaaging aldaw, garo napapagal na an mga Pilipino na akuon an identidad na ini. Habo ta nang sabihon na resilient kita. Pagal na kita sa pagigin resilient. Pàno man kaya ginigibong rason kan iba para ipasipara an saindang mga responsibilidad na pakarayhon an mga sistema asin imprastraktura na dapat yaon para maiwasan o mabawasan an katibaadan kan disaster

Pero, ano baya talaga an resilience? Manlainlan na paghiling, base sa disiplina. Sa sikolohiya, an resilience pigkokonsiderar na sarong proseso nin pag-angay sa tahaw nin mga katibaadan o problema, urog na idtong mga magagabat asin nakaka-traumang mga sitwasyon (American Psychological Association, 2017, p. 1). Ini kakayahan na magtindog asin maka-agwanta sa tahaw nin krisis (Walsh, 1996, p. 1-2). Sa sikolohikal na pakahulugan, inot ginamit an terminong resilience sa mga pag-adal sa epidemyolohiya, urog na sa mga interbensyon sa mga tawong may schizophrenia—kundisyon medikal kun sain nagkakaigwa nin problema sa integrasyon asin koordinasyon kan naiisip, namamati, asin ginigibo kun kaya naapektuhan an persepsyon sa reyalidad (Dielman, 2013; Garmezy, 1973).

Sa kontemporanyong panahon, may tulong rani sa konsepto kan resilience: 1. bilang trait o kalidad, 2. bilang outcome o kaaabtan, o 3. bilang daynamikong proseso  (Hu, Zhang, & Wang, 2015). Bilang kalidad, an resilience nakadepende sa konteksto kan tawo—edad, kultura, kasarian (Connor & Davidson, 2003, p. 76). An sarong tawo masarig o pusog kun nahihiling nya an problema bilang sarong oportunidad, aram nya an saiyang kusog asin kaluyahan, igwa syang pusog na relasyon sa kapwa, nagtutubod sya sa sadiring kakayahan, may sense of humor asin positibong paghiling sa sitwasyon, asin mapinasensya (Kobasa, 1979; Rutter, 1985; Lyons, 1991, as cited in Connor & Davidson, 2003, p. 77; Lai & Yue, 2014). Kumbaga sa kasabihan, kayang mabuhay sa tagilid na kinaban mantang dai nawawaran nin pagtubod asin pagláom.

Bilang kaaabtan, an resilience sarong katuyuhan. Saro ining resulta kan kun anuman an ginigibo kan indibidwal asin mga tawo sa palibot nya. Buót sabihon, may dapat himuhon bago magin masarig an sarong tawo. Kun may mga bagay na nakakaulang sa pag-uswag kan indibidwal, dapat ining baguhon, baklion, hirahon. Digdi naglalaog an impluwensya asin responsabilidad kan mga institusyon pansosyudad. Obligasyon kan mga institusyon na ini na siguruhon an patas na oportunidad para sa gabos para magin matatag. Dapat pinagtatarabangtabangan na tanggalon an mga ulang o bulnerabilidad kan tawo—halimbawa pagtios, diskriminasyon, kawaran nin sistema sa pagtao nin tabang, asin iba pa. Kun dai papakarhayon an mga bagay sa palibot—mga programa, mga mekanismo, mga polisiya—posibleng masakitan an tawo na magbaklay pasiring sa pagiging matatag. Sa positibong paghiling, an resilience abilidad na mas kayang pakusugon urog na kun igwang suporta gikan sa luwas kan indibidwal.

Bilang proseso, an resilience nag-uuswag. Ini hinihiling bilang pagbaklay pasiring sa sarong destinasyon. Ano an destinasyon? Recovery, o giraray na pagbalik sa marhay na estado (well-being) asin halangkaw kalidad nin pamumuhay (quality of life). Sa pag-agi kan panahon, an pagkamasarig nag-uurog depende sa disposisyon asin sirkumstansya. Kun an sarong tawo maluya ngunyan, pwedeng sa aga makusog sya. Kun  makusog sya ngunyan, pwedeng sa aga mas pakusugon pa. Garo tinanom an resilience na pag tama an init kan saldang, tubig, asin sustansya kan daga, mas nagtatalubo asin nagbubunga. Huli ta proseso an resilience, naaapektuhan man ini kan iba ibang salik arog halimbawa kan kapasidad ta na intindihon asin imanehar an satong emosyon (Koole, 2009; Linehan, 2015; Lee, Dolan, & Critchley, 2008; Mestre, Nuñez-Lozano, Gomez-Molinero, Zayas, & Guil, 2017; Schneider, Lyons, & Khazon, 2013).

Ano ang manunudad ta sa mga konseptwalisasyon na ini kan resilience. Inot, bako ining passive—naghihiro asin may paghiro na dapat ginigibo. Bakong resilience an pagtuninong na sana. An pagigin matinios saro sana sa kalidad kan resilience. Apwera kaini, dapat may pagláom asin paghimo na pakarhayon an sitwasyon. Mapagal bagang magbuhat hali sa mga kalamidad. Kaya sarong esensya kan resilience iyo an padanay na pagpapakaray, pangangataman, asin pagpapauswag kan ekolohiya na iniirukan ta. Esensya man kan resilience an pangapudan sa mga may kamanungdanan na ilaag sa saindang plataporma an pagsiguro kan mga mekanismo sa relief, response, asin recovery

Sa hiling ko, dawa pagal na kitang apudon na resilient, padagos man giraray na magigin resilient an Pilipino. An satong espiritwalidad, an mga ngirit, an pag-ataman ta sa sadiri asin sa kapwa, an satuyang pag-andam asin higos mapadagos. Alagad kun an mga sistema na nakakaapekto sa satuyang pagkamasarig dai mabakli, dai mapakarhay, dawa sisay na maisog, mabaskog, asin maurag, aabutan nin kapagalan asin kaluyahan. 

Kaya, sa mga masurunod na aldaw, padagos kita. Mahibi kun kaipuhan, alagad mahangos, matindog, malinig kan dalnak sa salog, mapakarhay kan linayog na atop, malakaw pasiring sa linalaúman na puturo. Pero sa iba, lalo na si mga nakakaulang sa resilience kan kapwa, pag-isipan an posisyon kan saimong prebilehiyo. Magsalming, maghuruphurop kun pàno ka mahiro tanganing makatabang.

.

Nephtaly Botor
Si Nephtaly Botor sarong taga-Naga na ngunyan nagtutukdo sa Departamento ng Pag-aaral ng Pagpapaunlad Pantao at Pampamilya, Kolehiyo ng Ekolohiyang Pantao, sa Unibersidad ng Pilipinas Los Baños. Sya man an Education and Training Director kan Balik Kalipay Center for Psychosocial Response, Inc., . An saiyang interes nakapokus sa family and community counseling, mental health and psychosocial support, family resilience, asin gender and sexuality. Bisitahon an saiyang website na https://pinoypsych.org o mag-email sa [email protected]

0 Comments

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita.

Kag-ambag na mga Parasurat

Kenneth Isaiah Ibasco Abante

Khryss Arañas

Mae Diane Azores

Nephtaly Botor

Niles Jordan Breis

Luis Cabalquinto

Jethro Calacday

Greg S. Castilla

France Clavecillas

Christian Dy

Maria Leny Felix

Dennis B. Gonzaga

Jaya Jacobo

Jingjin 淨近

Victor John Loquias

Vic Nierva

Pen Prestado

Joseph Reburiano

Adrian V. Remodo

Aika Robredo

Ronald ‘Bong’ Rodriguez

Jenn Romano

Javier Leonardo Vitug Rugeria

Jay Salvosa

Sari Saysay

Jonas Cabiles Soltes

Kerwin Orville Tate

P. Francis Tordilla

Melba T. Vera Cruz

Ernie Verdadero

Magbikol Kita is published by

We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us.

Resibihon an mga artikulo sa email

Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.

An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita!

Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba.

An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.

I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.

12 + 15 =

Magbikol Kita © 2021 Reserbado an gabos na karapatan