Monday, May 23, 2022, 3:59am

Magpasiguro kita

Published on Saturday, July 18, 2020, 11:19pm

Kasu usad na kolum, ipinangilala ko sainyo an stocks dangan an index investing. Kun rumdom nyo pa, an stocks mga hiras sa pagigin tagsadiri nin usad na negosyo. Sa finance, pinaga-angal yading equity. Pag ayo ka equity sa usad na investment, kabanga ka risgo dangan sa delihensya nu negosyo. Tagsadiri ka nu negosyo, kumbaga, maski ngani sadayut saná an hiras mo.

Pinag-iristoryahan ta man kasu usad na an Bikol, mas dakol an deposito sa bangko kisa sa utang. Maray kuta yadi kun mayaman na kitang rehiyon. Ugaring, sa ngana, sayang na oportunidad yadi para magamit an kapital nin mga taga-Bikol para mapauswag an pagnegosyo sa Bikol.

Nasasabutan ko kun nyanga kita takot magnegosyo o mag-invest. Sa economics, an angal sadi, risk-aversion. Labing paglikay sa risgo. Matud, kun ulay kan nagtios, talagang pag nakakapot ka nin kwarta, an primero mong isipon, isaray an kwarta, imbes na ilaog sa investments. Kwarta na bayâ, tibad magin bato pa.

Pero ayo mga alternatibo na sigurado man, pero mas halangkaw an interes kisa sa pinagatao san bangko. An tipikal na deposito baga, nasa 0.1% man saná an interes. Kapag kinwenta mo na, nabawasan su kayang bakalon nu kwarta mo, ta an inflation—o paglangkaw nin presyo—nasa 2.5% lambang taon. Talo ka nin 2.4%. 

Kapag nagadeposito ka sa bangko, baga ka nagpahuram sa bangko nin kwarta na ipahuram man ninda. An interes sa credit card san mga bangko, nasa 3% kada bulan. Su kwarta mo yadi, ipinautang saná sa iba. Kun indi mo man gagamiton tulos an kwarta, baga ka man saná naglanang lago kun magalaom ka sa interes git sa bangko. Kina su lana mo, ipinampritos pa nu bangko. Kun indi ka man mangaipo tulos, ipahuram mo sa mas halangkaw magbayad.

Time deposit? Wara man problema. Nasa 0.5% per annum man an time deposit. Pero ayo pa mas halangkaw magbayad, pero seguradong segurado an kwarta mo—an gobyerno kan Pilipinas. 

An gobyerno, pirming nangangaipo nin cash—pasweldo sa mga emplyado, pan-implementar nin mga proyekto, pambayad sa mga utang. Pero ang buwis, bukon man naga-abot sabay san pangangaipo san gobyerno. Ayo mga panahon na wara pa buwis na nakokolekta, pero su pangaipo, uyan na, kaya kaipuhan mangutang nguna. Para makautang, nagaluwan an gobyerno ning pinagaangal na bonds, kabalyo nin cash git sa mga tao. 

Sadtong panahon, papel an bonds. Nakasurat sa lambang bond kun gauno su cash na inutang saimo nu gobyerno, dangan kun gauno an interest. Ababa na an 2% per annum para sa 5-year bond. Minsan ngani nagaabot 8%. Seguradong mababayadan ka, ta nasa Konstitusyon ta na  bago gumasto an Pilipinas, babayadan nguna an mga utang na due date na.

Ngana, electronic na ang record ning bonds, kaya wara na su papel. Pero, nakarehistro an ngamin na bonds sa Bureau of Treasury. An interes sa bonds, naga-abot lambang tolong bulan sa bank account na ginamit mo pambakal nung bonds.Kung retiree ka, bukon na maraot na investment ang bonds. Nakatabang ka pa sa nasyon.  

Kung nagbakal ka ning stocks, maray na pangbalanse ang bonds. Ta itas-baba ang presyo ning stocks, kaya ayo risgo na mabawasan an investment mo sa “short-term,” (kaya kasu usad, ang abiso ko sainyo, “long-term” ang stocks). Ang bonds, segurado ang interes. Segurado mong makukuko su principal pakatapos nu “term” nu bond. Habang saray-saray mo su stock, ayo ka barang nakakapotan na kita git sa bonds. Nababawasan an tentasyon na ipabakal su stocks. Ang bonds pati, pwede mo man ipabakal sa bangko. Hindi mo na makukuko su interes nu mga susunod na taon, siyempre, pero su principal bilog mo makukuko. Hindi ka talaga malulugi.

Kung ayo kamo nasasaray na indi man tulos kaipuhan, imbitaran ko kamo mag-invest sa government bonds, lalo ngana na bagsak ang koleksyon sa buwis pero dakula ang pangangaipo ning banwa. Puwede kamo magbisita sa bonds.ph – pasil na paagi para magbakal ning bonds. Puwede man kamo mag-unga sa bangko niyo. Basta national commercial bank, segurado na masisimbag kamo. Tabangan ta an Pilipinas. Mag-invest kita sa bonds.

.

1922 5-year bonds nung panahon nin mga Amerikano. Su mga saradayot na papel sa palibot, pinag-aangal na coupons. Kapag kukubrahon mo su interes nin bonds, puputulon nu bangko su coupon para sa manunungod na due date. Maski ngana na electronic records na, an angal man gilayon sa interes, coupon rate. (An ladawan, git sa https://www.icollector.com/Philippines-Government-of-the-Philippine-Islands-1000-Public-Works-Loan-of-1922-Bond_i10324011)

.

.

.

Christian Dy
Ekonomista sa buwis, investments, dangan komersiyo si Christian Dy. Pagsurat nin mga reporma sa ekonomiya an pigagibo nya ngana.

0 Comments

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Importanteng Paisi: An Magbikol Kita minatao nin galang asin nagmimidbid sa katalingkasan kan lambang kag-ambag na parasurat na makapaglahayag kan saiyang personal na ideya, opinyon, o panànaw, sa pagtubod na ini nakasusog saka nakagamot sa pag-adal, pagsaliksik, asin hararom na paghurup-hurop. An indibidwal na mga artikulo dai nagsasalming sa pangkagabsan na paninindugan kan Magbikol Kita.

Kag-ambag na mga Parasurat

Kenneth Isaiah Ibasco Abante

Khryss Arañas

Mae Diane Azores

Nephtaly Botor

Niles Jordan Breis

Luis Cabalquinto

Jethro Calacday

Greg S. Castilla

France Clavecillas

Christian Dy

Maria Leny Felix

Dennis B. Gonzaga

Jaya Jacobo

Jingjin 淨近

Victor John Loquias

Vic Nierva

Pen Prestado

Joseph Reburiano

Adrian V. Remodo

Aika Robredo

Ronald ‘Bong’ Rodriguez

Jenn Romano

Javier Leonardo Vitug Rugeria

Jay Salvosa

Sari Saysay

Jonas Cabiles Soltes

Kerwin Orville Tate

P. Francis Tordilla

Melba T. Vera Cruz

Ernie Verdadero

Magbikol Kita is published by

We create blogs, videos, websites, graphics, and social media content so you can engage customers online and offline. Visit Creative Coconut Ph for ideas and to contact us.

Resibihon an mga artikulo sa email

Magsubscribe sa mailing list kan Magbikol Kita. Resibihon an mga artikulo direkta sa saindong email.

An Magbikol Kita sarong adbokasiyang nagtutulod, nagpapararom, asin nagpapahiwas kan paggamit sa mga tataramon na Bikol sa online na kinaban. Orihinal ining sarong midyum nin paghiras nin kaaraman dapit sa lenggwaheng Bikol para sa mga nagtutukdo asin nag-aadal kan tataramon. An paghimo kan website na ini sarong lakdang nin pagpahiwas kan sakop asin abot kan Magbikol Kita tanganing magin sarong kamalig nin impormasyon para sa mga Bikolnon—asin mga buót makanuod kan tataramon—yaon man sinda sain sa bilog na kinaban. Madya na, Magbikol Kita!

Para sa mga buót maghiras nin mga artikulo, opinyon, suhestyon, asin iba pang buót nindong ipaabot samuya, mag-email sa [email protected] o imessage kami sa contact form sa ibaba.

An ortograpiya asin istilo sa lenggwahe na ginagamit kan Magbikol Kita nakasusog sa ginagamit kan Mother Tongue-Based Multilingual Education (MTB-MLE) kan Departamento kan Edukasyon. Ini tanganing an anuman na maipublikar sa idea hub na ini pwedeng magamit kan mga eskwela, urog na sa mga pampublikong eskwelahan.

I-message sana kami para sa mga hapot o anuman na buót nindong ipaabot sa samuya.

5 + 14 =

Magbikol Kita © 2021 Reserbado an gabos na karapatan